Kur shumica e njerëzve dëgjojnë fjalën “demencë”, ata mendojnë kryesisht për problemet e kujtesës. Megjithatë, demenca prek më shumë sesa vetëm kujtesën. Ajo mund të ndikojë në gjuhën, sjelljen, gjumin, lëvizjen dhe funksione të tjera.
Në fakt, demenca është një term gjithëpërfshirës që përfshin më shumë se 100 lloje. Sëmundja e Alzheimerit është forma më e zakonshme, duke përbërë rreth 60% të rasteve, dhe humbja e kujtesës është një nga simptomat e saj më karakteristike.
Gati 40% e rasteve përfshijnë forma më të rralla të demencës. Këto forma janë shpesh më të vështira për t’u diagnostikuar dhe kërkojnë kujdes më të specializuar, siç raporton Science Alert. Ndërsa disa lloje, të tilla si demenca me trupat Lewy, demenca e shoqëruar me sëmundjen e Parkinsonit dhe demenca frontotemporale, janë relativisht të njohura, të tjerat mbeten kryesisht të panjohura për publikun e gjerë. Njohja e hershme e simptomave të tyre mund të jetë thelbësore për të ofruar mbështetje të përshtatshme.
Atrofia kortikale posteriore (PCA)
Atrofia kortikale posteriore (PCA) prek kryesisht shikimin dhe orientimin hapësinor. Ndryshe nga sëmundja e Alzheimerit, kujtesa nuk dëmtohet aq rëndë në fazat e hershme. Personat me PCA mund të kenë halucinacione vizuale dhe vështirësi në orientim. Kjo shpesh vihet re gjatë leximit ose gjatë vlerësimit të distancave dhe thellësisë, për shembull në shkallë, ku mund të kenë vështirësi të llogarisin saktë hapin e radhës. Simptomat zakonisht shfaqen midis moshës 55 dhe 65 vjeç. Shkencëtarët ende nuk janë të sigurt nëse PCA është një formë më vete e demencës apo një formë atipike e Alzheimerit, pasi dëmtimet në tru janë shumë të ngjashme, megjithëse simptomat ndryshojnë. Vlerësohet se 5% deri në 15% e personave me Alzheimer kanë gjithashtu PCA.
Sëmundja e Creutzfeldt-Jakob
Sëmundja e Creutzfeldt-Jakob është një formë jashtëzakonisht e rrallë e demencës, që prek rreth një person në një milion në mbarë botën. Është një sëmundje e proteinave, ku proteinat prion ndryshojnë papritur formë për arsye ende të paqarta. Funksioni i prioneve nuk është plotësisht i njohur, por në kushte normale duket se ndihmojnë në mbrojtjen e nervave dhe qelizave të trurit, si dhe në rregullimin e ritmit cirkadian. Kur ato ndryshojnë formë, shkaktojnë një formë shumë më të shpejtë dhe më të rëndë demence sesa Alzheimeri. Përveç përkeqësimit të shpejtë, pacientët shfaqin probleme me kujtesën dhe lëvizjen, përfshirë lëvizje të papritura dhe të pavullnetshme. Faktorët e rrezikut përfshijnë moshën e avancuar dhe predispozitën gjenetike (e pranishme në 10–15% të rasteve). Në raste shumë të rralla, sëmundja mund të zhvillohet si pasojë e një infeksioni, për shembull pas konsumimit të mishit nga kafshë të prekura nga encefalopatia spongiforme.
FTD-MND
FTD-MND është një formë e demencës frontotemporale që shfaqet së bashku me sëmundjen e neuronit motorik. Demenca frontotemporale lidhet me humbjen graduale të indit të trurit në lobet frontale dhe temporale, ndërsa sëmundja e neuronit motorik është një gjendje neurologjike me përparim të shpejtë që mund të shkaktojë vështirësi në frymëmarrje, probleme lëvizjeje dhe paralizë. Edhe pse prek trurin dhe nervat, ajo nuk është një formë demence më vete. Rreth 10–15% e personave me demencë frontotemporale zhvillojnë gjithashtu sëmundjen e neuronit motorik. Kjo bashkëjetesë duket të jetë e lidhur me një mutacion në gjenin C9orf72, gjë që shpjegon pse ndonjëherë është e trashëgueshme. Personat me FTD-MND shfaqin atrofi muskulore, ngurtësi dhe vështirësi në gëlltitje, simptoma që zakonisht nuk lidhen me demencën.
Paraliza supranukleare progresive (PSP)
Paraliza supranukleare progresive (PSP) është një gjendje e rrallë neurologjike që shkakton si demencë ashtu edhe probleme motorike. Është e vështirë të diagnostikohet sepse i ngjan sëmundjeve të tjera, si Parkinsoni. PSP shkakton kryesisht dëmtime në zonat nënkortikale të trurit, veçanërisht në trungun e trurit dhe ganglionet bazale, të cilat janë të përfshira në shikim dhe lëvizje. Si pasojë, pacientët kanë vështirësi në përdorimin e syve, bien shpesh dhe kanë probleme me lëvizjen. Ata gjithashtu mund të kenë vështirësi në përqendrim dhe në zgjidhjen e problemeve.