Bab al-Mandeb përkthehet fjalë për fjalë si “Porta e Lotëve”. Disa legjenda e lidhin këtë emër me tërmete dhe përmbytje të lashta që ndanë Afrikën nga Arabia dhe shkaktuan mijëra viktima. Cilado qoftë origjina e saktë e emrit, historia e këtij kalimi detar ka qenë shpesh e lidhur me konflikte dhe rivalitete.
Ngushtica e Bab al-Mandebit është një kalim i ngushtë detar që ndan Gadishullin Arabik nga Afrika. Në veri, ajo lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe Oqeanin Indian, ndërsa në drejtimin tjetër krijon lidhjen detare drejt Kanalit të Suezit dhe më tej në Mesdhe.
Përpara konflikteve të viteve të fundit, rreth 30% e trafikut global të kontejnerëve kalonte nëpër këtë korridor.
Makina, mobilie, ushqime dhe produkte energjetike kalojnë nëpër një ngushticë që në pikën më të ngushtë është vetëm rreth 32 kilometra e gjerë. Pa këtë rrugë, anijet që lëvizin mes Azisë dhe Evropës duhet të devijojnë rreth Afrikës Jugore dhe Kepit të Shpresës së Mirë, duke shtuar mijëra kilometra dhe disa ditë udhëtimi, si dhe duke rritur kostot e transportit dhe, rrjedhimisht, çmimet e mallrave.
Konflikti i vazhdueshëm me Iranin e ka përqendruar vëmendjen ndërkombëtare te Ngushtica e Hormuzit dhe varësia e ekonomisë botërore nga transporti i energjisë përmes saj. Irani ka sulmuar anije në Hormuz në përpjekje për të rritur presionin ndaj Uashingtonit që t’i japë fund luftës dhe të kërkojë një marrëveshje paqeje.
Sipas McGurk, kjo është një taktikë që Irani e ka zhvilluar prej vitesh edhe në Bab al-Mandeb dhe Teherani ndodhet në pozicion për ta përdorur përsëri, pas ofensivës së re të forcave militante të lidhura me të në Jemen gjatë javës së kaluar.
Bab al-Mandeb përkthehet fjalë për fjalë si “Porta e Lotëve”. Disa legjenda e lidhin këtë emër me tërmete dhe përmbytje të lashta që ndanë Afrikën nga Arabia dhe shkaktuan mijëra viktima. Cilado qoftë origjina e saktë e emrit, historia e këtij kalimi detar ka qenë shpesh e lidhur me konflikte dhe rivalitete.
McGurk shkruan se e njohu nga afër rëndësinë e kësaj zone gjatë kohës kur punonte në administratën e presidentit Joe Biden.
Irani shfrytëzon avantazhin
Që nga viti 1979, qeveria revolucionare e Iranit është përpjekur të zgjerojë ideologjinë dhe ndikimin e saj në Lindjen e Mesme, kryesisht përmes Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike dhe Forcës elitare Quds, e cila trajnon dhe pajis grupe të armatosura në rajon.
Në këtë rrjet përfshihen Hezbollahu në Liban, Hamasi dhe Xhihadi Islamik Palestinez në Gaza, milicitë në Irak që kanë sulmuar vazhdimisht forcat amerikane, Izraelin dhe Arabinë Saudite, si dhe, gjithnjë e më shumë, Huthitët në Jemen.
Sipas analizës së McGurk, strategjia e Teheranit konsiston në ndërtimin e rrjeteve të armatosura në shtete të dobëta ose të përçara. Në këtë mënyrë, Irani fiton thellësi strategjike dhe ndikim pa qenë i detyruar të përfshihet drejtpërdrejt në luftë.
Shtetet e Bashkuara, Izraeli dhe partneritetet rajonale të mbështetura nga Uashingtoni, veçanërisht marrëdhënia me Arabinë Saudite, kanë qenë prej kohësh objektiva kryesore të kësaj strategjie.
Jemeni, i vendosur menjëherë në jug të Arabisë Saudite, ishte i ndarë mes Veriut dhe Jugut gjatë Luftës së Ftohtë dhe u bashkua vetëm në vitin 1990. Megjithatë, bashkimi nuk i zgjidhi plotësisht ndarjet e thella politike, fisnore dhe rajonale të vendit.
Lëvizja Huthi u shfaq në Jemenin verior në fund të viteve 1980 dhe gjatë viteve 1990, duke dalë nga një lëvizje ringjallëse e islamit shiit zajdit. Nën drejtimin e Hussein al-Houthi, lëvizja mori karakter politik dhe militant dhe zhvilloi një sërë konfliktesh me qeverinë qendrore të Jemenit.
Grupi më vonë mori emrin Ansar Allah dhe adoptoi një slogan zyrtar të frymëzuar nga Irani: “Zoti është i madh. Vdekje Amerikës. Vdekje Izraelit. Mallkimi i qoftë hebrenjve. Fitore Islamit.”
Në vitin 2014, Huthitët morën kontrollin e kryeqytetit të Jemenit, Sana’a, duke e detyruar qeverinë të zhvendosej drejt jugut. Zhvillimet çuan më pas në ndërhyrjen ushtarake të koalicionit të udhëhequr nga Arabia Saudite.
Irani nuk i krijoi Huthitët dhe grupi ruan interesat dhe ambiciet e veta. Megjithatë, armët iraniane, komponentët e raketave, dronët, trajnimi dhe ekspertiza teknike ndihmuan në transformimin e një kryengritjeje lokale në një forcë me rëndësi ndërkombëtare.
Ndryshimi i politikës amerikane
Pak përpara se Joe Biden të merrte detyrën si president, ndërsa McGurk ishte emëruar koordinator i tij për Lindjen e Mesme, Jemeni ishte një nga çështjet kryesore me të cilat përballej administrata e re.
McGurk kujton se mori telefonata nga senatorë, organizata humanitare dhe aktivistë, të cilët i kërkonin administratës të bënte gjithçka të mundshme për t’i dhënë fund luftës.
Lufta civile po hynte në vitin e saj të shtatë dhe situata humanitare ishte shumë e rëndë, veçanërisht në zonat nën kontrollin e Huthëve. Sipas McGurk, Huthitët orientonin burime drejt luftës, ndërsa mbështeteshin te organizatat ndërkombëtare për të ndihmuar popullsinë civile në territoret që kontrollonin.
Presidenti Donald Trump i kishte shpallur Huthitët Organizatë të Huaj Terroriste. Organizatat humanitare paralajmëruan se ky përcaktim krijonte rreziqe ligjore për operacionet e ndihmës dhe mund të përkeqësonte krizën humanitare. Situata rëndohej edhe nga sulmet ajrore saudite kundër Huthëve në Sana’a dhe në zona të tjera nën kontrollin e tyre.
Administrata Biden reagoi duke hequr përcaktimin terrorist, duke i dhënë fund mbështetjes amerikane për operacionet ofensive saudite, përfshirë disa shitje armësh, dhe duke emëruar një të dërguar të posaçëm për të punuar për një armëpushim dhe një zgjidhje politike.
Pothuajse në të njëjtën periudhë, ushtria amerikane reduktoi disa prej kapaciteteve të saj në rajon. Uashingtoni zhvendosi sisteme të mbrojtjes ajrore nga Arabia Saudite dhe largoi nga Lindja e Mesme grupe goditëse të aeroplanmbajtëseve dhe shkatërruesve.
Fokusi amerikan u zhvendos drejt diplomacisë, por McGurk argumenton se kësaj politike i mungonte mbështetja e fuqisë ushtarake që, sipas tij, shpesh nevojitet për ta bërë diplomacinë efektive.
Ndërsa Shtetet e Bashkuara reduktuan praninë, Irani intensifikoi përpjekjet e tij.
Teherani furnizoi Huthitët përmes rrugëve detare dhe tokësore të kontrabandës. Personeli iranian dhe ai i Hezbollahut ndihmuan gjithashtu në montimin dhe prodhimin e armëve të sofistikuara, ndërsa Huthitët intensifikuan sulmet ndaj Arabisë Saudite.
Në prill 2022, Shtetet e Bashkuara ndihmuan në ndërmjetësimin e një armëpushimi. Sipas McGurk, procesi u ndihmua pjesërisht edhe nga vizita e presidentit Biden në Arabinë Saudite gjatë asaj vere. Në atë kohë ekzistonte shpresa se armëpushimi do të krijonte hapësirën e nevojshme për një zgjidhje politike më të qëndrueshme.
Megjithatë, McGurk vlerëson se, parë në retrospektivë, armëpushimi e zhvendosi avantazhin në favor të Huthëve. Gjatë kësaj kohe, Irani vazhdoi t’i trajnonte dhe t’i pajiste ata për një rol në strategjinë e tij më të gjerë rajonale.
7 tetor, huthit hyjnë në konflikt
Në vitin 2023, menjëherë pas sulmeve të Hamasit të 7 tetorit dhe reagimit ushtarak të Izraelit në Gaza, partnerët e armatosur të Iranit u përfshinë në konflikt nga disa drejtime.
Hezbollahu nisi sulme nga Libani, ndërsa milicitë e mbështetura nga Irani në Irak dhe Siri sulmuan forcat amerikane. Disa prej këtyre sulmeve shkaktuan edhe vdekjen e ushtarakëve amerikanë.
Nga Jemeni, Huthitët lëshuan raketa balistike dhe dronë drejt Izraelit dhe sulmuan anije tregtare në Detin e Kuq dhe në Bab al-Mandeb.
Ata deklaruan se po ushtronin presion ndaj Izraelit për shkak të luftës në Gaza. McGurk argumenton, megjithatë, se Huthitët goditën edhe anije që nuk kishin lidhje me konfliktin, duke synuar ndërprerjen e një prej korridoreve kryesore të tregtisë ndërkombëtare.
Më 10 janar 2024, McGurk u takua në mënyrë të fshehtë me zyrtarë iranianë në Oman, në përpjekje për të frenuar përshkallëzimin rajonal.
Një natë më parë, Huthitët kishin kryer sulmin e tyre më të madh deri në atë moment kundër anijeve tregtare dhe forcave detare të udhëhequra nga Shtetet e Bashkuara në Detin e Kuq. Ata përdorën dronë, raketa lundrimi kundër anijeve dhe raketa balistike.
McGurk e cilëson atë si sulmin më të madh kundër Marinës Amerikane që nga Lufta e Dytë Botërore.
Sulmi nuk shkaktoi viktima. Sipas tij, kjo erdhi falë aftësive të marinarëve dhe sistemeve të avancuara të mbrojtjes raketore.
McGurk e interpretonte mesazhin e Iranit si të qartë: Teherani do t’i mbështeste ambiciet dhe diplomacinë e tij rajonale me sulme kundër Shteteve të Bashkuara, ndërkohë që do të mohonte përgjegjësinë e drejtpërdrejtë.
Takimi në Oman nuk solli rezultat.
Natën pasuese, presidenti Biden urdhëroi sulmet e para të mëdha amerikane kundër objektivave ushtarake të Huthëve, me mbështetjen e Mbretërisë së Bashkuar, Australisë, Bahreinit, Kanadasë dhe Holandës.
Fushata vazhdoi në forma të ndryshme për më shumë se një vit.
Mësime të vështira
Sipas McGurk, Uashingtoni kuptoi me vështirësi se periudha e qetësisë në Jemen kishte fshehur një ndryshim të rëndësishëm strategjik.
Gjatë viteve kur lufta civile ishte kryesisht e ngrirë, Irani kishte ndihmuar në ndërtimin e një force të armatosur që nuk ishte më vetëm në gjendje të kërcënonte Arabinë Saudite ose të luftonte brenda Jemenit.
Huthitët tashmë mund të godisnin Izraelin dhe, duke kërcënuar mbylljen e Bab al-Mandebit, të ushtronin presion mbi tregtinë globale.
Vitin e kaluar, presidenti Trump ua riktheu Huthëve përcaktimin si organizatë terroriste dhe intensifikoi sulmet amerikane kundër grupit.
Pas shtatë javësh sulmesh amerikane, Omani ndërmjetësoi një mirëkuptim: Shtetet e Bashkuara do të ndalonin bombardimet ndaj objektivave të Huthëve, ndërsa këta të fundit do të ndalonin sulmet ndaj anijeve amerikane.
Marrëveshja nuk përfshinte Izraelin ose Arabinë Saudite, por për një periudhë krijoi një shkallë relative qetësie.
Ofensiva e re ndryshon situatën
Javën e kaluar, situata në terren ndryshoi përsëri. Në një ofensivë të shpejtë përgjatë bregdetit jemenas të Detit të Kuq, forcat Huthi morën territore të reja me dalje të drejtpërdrejtë drejt Bab al-Mandebit.
Më pas, sipas raportimeve të cituara nga CNN, ata kaluan në ishullin Mayyun, i njohur gjithashtu si Perim, i cili ndodhet në mes të ngushticës. Gazetari i CNN, Nic Robertson, kishte vizituar pak më parë zonën dhe kishte raportuar mbi cenueshmërinë e saj strategjike.
Zhvillimi ka rëndësi ushtarake. Nga këto pozicione, Huthitët mund të përdorin jo vetëm dronë dhe raketa me rreze të gjatë, por edhe armë konvencionale, përfshirë artilerinë dhe raketat, për të goditur anijet që kalojnë në zonë.
Ende jo një status quo e re
Për momentin, anijet vazhdojnë të kalojnë nëpër Bab al-Mandeb. Presidenti Trump ka deklaruar se Huthitët pretendojnë se nuk kërkojnë përballje me Shtetet e Bashkuara dhe se do t’i lejojnë anijet të vazhdojnë lundrimin.
Megjithatë, Huthitët nuk kanë nevojë ta mbyllin menjëherë ngushticën për të përfituar nga pozicioni i tyre. Vetë aftësia për të kërcënuar kalimin, sipas McGurk, i jep Teheranit një instrument shtesë presioni.
A përbën kjo një status quo të re? Jo domosdoshmërisht.
Vijat e frontit në Jemen kanë ndryshuar shpesh. Ka raportime se forcat qeveritare po përgatiten për një kundërofensivë dhe se Uashingtoni mund të ofrojë mbështetje me informacione të inteligjencës.
Komandanti i Komandës Qendrore të SHBA-së, CENTCOM, admirali Brad Cooper, gjithashtu ka vizituar së fundmi Arabinë Saudite për të shqyrtuar situatën.
Pavarësisht zhvillimeve të ardhshme, McGurk vlerëson se Huthitët i kanë kujtuar edhe një herë komunitetit ndërkombëtar se, me mbështetjen e drejtpërdrejtë të Iranit, ata janë në pozicion për të mbetur një faktor i paparashikueshëm dhe me peshë në garën rajonale për pushtet dhe ndikim.
Përfundimi i tij për Uashingtonin është i drejtpërdrejtë: Shtetet e Bashkuara nuk duhet ta ngatërrojnë më qetësinë me paqen./ Përshtati “Pamfleti”, nga “CNN”